بن عبد اللّه نقل شده است « 1 » . 2 - سيوطى اقوال ديگرى را علاوه بر اقوال فوق نقل كرده مىنويسد : گفته شده محكم آنست كه معناى آن معقول باشد و متشابه آنست كه معناى آن معقول و قابل فهم نباشد مانند عدد ركعات نماز و اختصاص روزه به ماه مبارك رمضان نه شعبان - چنانچه « ماوردى » گفته است . و نيز گفته شده محكم عبارتست از واجبات و وعده‌ها و وعيدها و متشابه عبارتست از قصص و امثال ، و از مقاتل بن حيان نقل شده كه آنچه به ما رسيده اينكه متشابه عبارتست از الم و المص و المر و الر . و از عكرمه نقل شده : محكم آنست كه به آن عمل شود و متشابه آنست كه به آن ايمان بياورند و عمل نشود « 2 » . 3 - شيخ زرقانى مىنويسد : علاوه بر اقوال فوق ، قولى است كه از تمامى آنها به واقع و حقيقت نزديك‌تر است و شيخ رازى آن را اختيار كرده است و خلاصهء آن اينكه : محكم آنست كه دلالت آن به نظر عقل روشن باشد مانند نصوص و ظواهر و اما متشابه آنست كه معناى آن غير روشن باشد مانند مجمل و مأوّل و مشكل ، و شيخ رازى و اكثر محققين اين قول را اختيار كرده‌اند « 3 » . 4 - مرحوم علامه طباطبائى شمار اقوال را به شانزده قول رسانده و پس از تحقيق و ايراد و اشكال مىنويسد : اينها اقوالى است معروف كه در تعريف محكم و متشابه گفته‌اند و مواردى از آن را بيان نموده‌اند و تو ، به اشكالات آنها توجه كردى و فهميدى كه ظاهر آيه شريفه با نور ساطع و ظهور خود دلالت بر خلاف همه اينها مىنمايد و آنچه از آيه شريفه استفاده مىشود اينكه متشابه ، با اينكه آياتى هستند داراى دلالت ، ولى بر معنايى دلالت مىكنند كه مورد شك و ترديد مىباشند و اين شك و ترديد در الفاظ آنها نيست تا با طريق معمول ، رفع ترديد شود و عام و مطلق را به خاص و مقيد حمل نمايند بلكه ترديد در معانى آنها است كه ملايم و مناسب با معانى آيات ديگر كه دلالت آنها واضح و محكم است نيستند و اين آيات محكم و روشن ، مبين آنها مىباشند « 4 » .

--> ( 1 ) تفسير مجمع البيان ، ج 2 ، در تفسير آيه ص 409 . ( 2 ) الاتقان ، ج 2 ، ص 2 - 3 . ( 3 ) مناهل العرفان ، ج 2 ، ص 170 . ( 4 ) تفسير الميزان ، ج 3 ، ص 31 .